ناله دومین رود بلند ایران از ناملایمتی ها ثروت رهـا شـده / تکرار مکررات؛ متولی نجات سفیدرود کیست؟

اسپیرو / حمید شفائی

وب سایت رسمی باشگاه فرهنگی ورزشی سپیدرودسفیدرود دومین رود بلند ایران است. سفیدرود را در باستان، رود آمارد می نامیدند. در کتب قدیم آن را با نام های گوناگون از جمله: سپیدرود، اسفیدرود، اسبیدرود، سپیدرود و سفیدرود خوانده اند. سفیدرود با طول ۷۶۵ کیلومتر طولانی ترین و پر آب ترین رود استان گیلان است.

سر چشمه اصلی آن کوه چهل چشمه کردستان است که شعبه ای به نام گروس از کوه های پنجه علی و در شمال غربی همدان و شاخه های دیگری در ناحیه بیجار (گروس) به آن متصل شده و به سمت شمال جریان می یابد. در میانه رودهای دیگری به نام قرانقوش چای و میانه چای و هشترودچای و آب های کوه سهند و همچنین بزقوش به آن می پیوندند و پس از آن به سمت جنوب شرقی تغییر جهت می دهند.

سپس زنجان رود که از چمن سلطانیه سرچشمه می گیرد و شعبات کوچک دیگر جاری شده از کوه های طارم به آن پیوسته و سر انجام به تنگه منجیل می رسد. تا این نقطه رودخانه مذکور با نام قزل اوزن یا «خوزوکویا» و یا «رود سرخ» نامیده می شود. در این محل شاخه دیگری به نام شاهرود که از کوه های طالقان سرچشمه می گیرد و طول تقریبی آن تا منجیل حدود ۱۸۰ کیلومتر است به آن می پیوندد این شاخه حدوداً یک چهارم آب رودخانه سفیدرود را تأمین می کند.

از محل تلاقی رودخانه شاهرود و قزل اوزن رودخانه سفید رود ایجاد می شود. در محدوده شهر منجیل سد بزرگ سفیدرود بر روی این رودخانه ساخته شده که دریاچه ای با وسعت ۵۶ کیلومتر مربع در پشت آن پدید آمده، در ادامه مسیر این رودخانه با پیوستن آبراهه هایی که اصلی ترین آنها عبارتند از آبرود، سیاه رودبار، تویسن و آبراهه شلی به سفیدرود و پس از گذر از مزارع حاشیه رودخانه به طرف شمال شرقی و منطقه تجن جاری می شود. در انتها شعبه اصلی این رود از طریق صدها کانال و آبراه زراعی در منطقه حسن کیاده به دریای خزر می ریزد.

پس از گذر از پیشینه و وضعیت جغرافیایی این رود خروشان اکنون گوشه هایی از دردنامه آن را ورق می زنیم.

مردم شهر رودبار دیگر به دیدن سفیدرود غم زده عادت دارند. این مردم ناله های رود خروشان شهر را می شنوند اما جانی برای پاسخ ندارند و بارها زبان به شِکوه گشوده اند اما کسی پاسخگوی آنها نبوده است. رودی سفید که آب زلال و شیرینش در گذشته جانی به گیلان داده است اما خودش دیگر جان در بدن ندارد.

ورود انواع پساب و فاضلاب شهری و صنعتی، منظره نامناسبی برای این رود خروشان و تبدیل آن به محلی برای عبور فاضلاب از شهرها به دریا گردیده است. آنچه مسلم است، این رودخانه زایشگاه ماهیان خاویاری و استخوانی است و از لحاظ مهاجرت و زاد و ولد آبزیان به‌خصوص گونه‌های ماهیان خاویاری و گونه‌های ماهیان استخوانی از رودخانه‌های منحصر به فرد در حوضه جنوبی دریای خزر می باشد و به هیچ وجه نباید محیط زیست این رودخانه با مشکلی مواجه شود.

با این حال، یکی از پساب‌هایی که وارد سفیدرود می‌شود، ‌پساب‌های حاصل از فرآوری زیتون است.

کارگاه‌های سنتی بدون مجوز در سطح شهر بخصوص برخی فروشگاه های بزرگ زیتون فروشی در رودبار پساب حاصل از فرآوری زیتون خود را وارد سفیدرود می‌کنند. البته این اقدام به طور غیرمستقیم و به دلیل نبود تصفیه خانه فاضلاب شهری اغلب در ساعات پایانی روز و نیمه های شب صورت می‌گیرد، به این ترتیب که این پساب‌ها ابتدا وارد اگوی فاضلاب شهری شده و سپس به همراه انبوه فاضلاب شهری راهی سفیدرود می‌ گردد.

این مشکل زمانی حاد می شود که بدانید آب شرب اهالی شهر رودبار از چاه هایی که در نزدیکی این رودخانه حفر شده تأمین می شود. گرچه اداره آبفای رودبار جهت استفاده شهروندان تمام مراحل گندزدایی، ضدعفونی و کلرزنی را انجام می دهد تا آب سالم به دست شهروندان برسد اما موضوع ورود فاضلاب و پساب فقط برای انسان ها حیاتی نیست، هزاران موجود آبزی، پرندگان و سایر حیوانات نیز از این آب بدون اینکه تصفیه شود استفاده می کنند. این موضوع باعث به وجود آمدن بیماری های بسیار خطرناکی بر روی آبزیان و سایر حیوانات خشکی می شود و علاوه بر این پوشش گیاهی حاشیه سفیدرود هم در معرض خطر انواع بیماری ها قرار دارند. بنابراین برای مرتفع شدن این مشکل باید هرچه زودتر اقدام اساسی انجام شود.

تخلیه نخاله های ساختمانی در حاشیه سفیدرود نیز علاوه بر تخریب محیط زیست منظره نامناسبی به نمایش گذاشته است. طبق آمار و ارقام اداره پایش محیط زیست گیلان پساب و فاضلاب ۵۱ شهر استان گیلان از طریق رودها مستقیماً به دریای خزر وارد می شود که از کنار آن نمی توان به سادگی گذشت.

با این وجود سازمان آب و فاضلاب مدعی است به علت کد دار نبودن شهرستان رودبار تا پیش از این امکان احداث تصفیه خانه فاضلاب شهری در شهرستان رودبار میسر نبوده اما با پیگیری های بسیار، بالاخره برای شهرستان رودبار کد اعتباری فاضلاب در نظر گرفته شده که این یک موضوع حیاتی برای ساماندهی فاضلاب شهری در شهرستان رودبار می باشد. لازم به ذکر است که اولین تصفیه خانه فاضلاب پیشرفته استان گیلان در شهرستان رودبار و در شهر منجیل تاسیس شد. این تصفیه خانه پیشرفته در شهرک ایثارگران منجیل قرار دارد اما متاسفانه علیرغم داشتن چنین ظرفیتی برای تصفیه فاضلاب شهرک ایثارگران منجیل تا به امروز کد اعتباری بهره برداری از آن برای شهرستان رودبار در نظر گرفته نشده است.

این در شرایطی است که طبق پروتکل های محیط زیست هیچگونه فاضلاب یا شیرابه زباله ای نباید در دریاچه ها و رودخانه های جاری ریخته شود. اما متاسفانه عکس این موضوع را نه تنها در شهرستان رودبار بلکه در بیشتر رودخانه های استان های شمالی شاهد هستیم و فاضلاب های صنعتی و خانگی توسط رودهای جاری مستقیماً وارد دریای خزر می شود. این موضوع به این دلیل است که در گذشته اعتباری در حوزه فاضلاب تعریف نشده است بنابراین گسترش خدمات شرکت آب و فاضلاب شهرستان رودبار در این حوزه به مشترکین محدود است. همچنین توپوگرافی اکثر شهرهای شهرستان رودبار به گونه ای است که فاضلاب های خانگی به سمت رودخانه ها جاری می شود و باید هرچه زودتر برای فاضلاب این شهرستان چاره ای اندیشیده شود.

همانطور که گفته شد با پیگیری هایی که نمایندگان وقت شهرستان رودبار انجام دادند این شهرستان هم در ردیف دریافت کد اعتباری قرار گرفت. به همین منظور در سال ۹۶ طرحی به منظور ساماندهی سفیدرود در مناطقی که فاضلاب شهری در آن وارد می شد ارائه شد که منجر به جانمایی محل احداث تصفیه خانه فاضلاب پیشرفته برای شهرهای رودبار و منجیل شد و مجوزهای قانونی این کار هم از وزارت نیرو و اداره آب و فاضلاب استان دریافت شده است. اما موضوع اصلی دریافت کد اعتباری فاضلاب است که در صورت دریافت آن فاضلاب شهرستان رودبار تا حدودی در رودبار و منجیل ساماندهی خواهد شد و سفیدرود نفس راحتی خواهد کشید. کد اعتباری فاضلاب در واقع شناسنامه ای است که بر مبنای آن اعتبارات در حوزه فاضلاب هر شهر تخصیص می یابد.

چشم امید سفیدرود برای نجات به فرماندار شهرستان که تخصص عمرانی دارد

با توجه به سه دهه تجربه گرانبهای مهندس هوشنگ عباسقلی زاده فرماندار شهرستان رودبار که با فعالیت در رشته تخصصی و تحصیلی خود در شهرداری های مختلف کشور به دست آورده اند و در بسیاری از مسئولیت های خویش منشأ خدمات ارزنده عمرانی در شهرهای فوق بوده اند، انتظار می رود در شهر رودبار که رودخانه سفیدرود با عبور از وسط شهر پتانسیل بی نظیری را برای آن ایجاد نموده است بتوانند با به ثمر رساندن طرح ساماندهی سفیدرود گامی بلند در بهره برداری از پتانسیل های خدادادی این شهر بردارند.

فاضلاب پنج شهر باعث آلودگی سفیدرود می شود

در ادامه کیومرث عشقی رئیس اداره آبفای شهرستان رودبار در گفت و گو با شکوفه های زیتون با بیان اینکه پیگیر اجرای طرح های آب و فاضلاب این شهرستان هستیم اظهار داشت: از طریق نماینده شهرستان پیگیر اجرایی شدن طرح های آبی شهرستان رودبار هستیم و در حوزه فاضلاب نیز با توجه به اینکه هزینه های اجرای پروژه بالاست نیازمند دریافت اعتبار ملی برای پروژه فاضلاب شهر رودبار می باشیم.

وی با اشاره به مزایای دریافت کد اعتباری آب و فاضلاب برای شهرستان رودبار گفت: اگر برای شهرستان رودبار در حوزه آب و فاضلاب کد دریافت شود به این معناست که برای اجرای پروژه آب و فاضلاب سالیانه اعتباراتی در نظر گرفته می شود. لازم به ذکر است رودبار و سیاهکل تنها شهرستان هایی هستند که از صندوق توسعه ملی هیچگونه اعتباری برای طرح های آب و فاضلاب دریافت نکرده اند

عشقی افزود: به دلیل اینکه شهرهای لوشان، منجیل، رودبار، رستم آباد و توتکابن در حاشیه رودخانه قرار دارند فاضلاب های این شهرها باعث آلودگی محیط زیست خصوصاً رودخانه می شود بنابراین این شهرها در اولویت اجرای طرح فاضلاب بودند اما متاسفانه اجرای این طرح زمان بر شده است.

رئیس اداره آبفای شهرستان رودبار با اشاره به مشکل ورود پسماندها به رودخانه سفیدرود بیان داشت: متاسفانه پساب های ناشی از فرآوری زیتون مستقیماً وارد سفیدرود می شود. البته کارشناسان محیط زیست و آبفا با پایش های میدانی تذکراتی را به واحدهای متخلف داده اند و صنف زیتون نیز در این خصوص همکاری داشته اند. اما برای حل این مشکل راهکارهایی وجود دارد و همه مغازه ها و واحدهای تولیدکننده فرآورده های زیتون باید از چاه های سپتیک یا جذبی برای هدایت پساب های زیتون استفاده کنند. این کار باعث می شود تا پساب های تولید شده وارد چاه شده و از ورود آن به رودخانه جلوگیری شود.

گفتنی است خبرنگار ما در ادامه قصد مصاحبه و گفت و گوی تلفنی با حسین زاده، رئیس اداره محیط زیست شهرستان رودبار را داشت که وی در پاسخ گفت: طبق دستورالعمل مدیرکل محیط زیست گیلان اجازه مصاحبه بدون هماهنگی را ندارد.