وب سایت رسمی باشگاه فرهنگی ورزشی سپیدرود – یازدهم آذر ماه در تقویم خورشیدی برای گیلانیان یک روز ویژه به شمار می رود، سالروز گرامیداشت میرزا کوچک خان جنگلی.
میرزا یونس معروف به میرزا کوچک خان فرزند میرزا بزرگ در سال ۱۲۵۹ شمسی در رشت به دنیا آمد و سالهای نخست عمر خود را به آموختن مقدمات علوم دینی سپری کرد و در سال ۱۲۸۶ در گیلان به صفوف آزادیخواهان پیوست و برای سرکوب محمدعلی شاه عازم تهران شد.
همزمان با اوجگیری نهضت مشروطه شماری از آزادیخواهان رشت کانونی به نام مجلس اتحاد تشکیل دادند و میرزا کوچک خان که در آن دوران یک طلبه بود به آنها پیوست و در سال ۱۲۹۴ به جای مجلس اتحاد، هیئت اتحاد اسلام از یک گروه ۱۷ نفری در رشت تشکیل شد که بیشتر اعضای آن روحانی بودند و میرزا کوچک خان عضو مؤثر آن بود.
میرزا رهبری این گروه را بهعهده گرفت و پس از اشغال ایران توسط ارتش روسیه تزاری به مبارزه با این ارتش پرداخت و روستای کسما در ناحیه فومن را مرکز کار خود قرار داد و هیئت مذکور به تدریج گسترش یافت و بخش وسیعی از شمال کشور زیر نفوذ آن درآمد و به نهضت جنگل و حزب جنگل مشهور شد.
نهضت جنگل فعالیتهای نظامی مختلفی را بر ضد نیروهای روسی و انگلیسی در شمال ایران انجام داد اما بعد دچار اختلافات داخلی شد و برخی از سران آن تسلیم و یا اعدام شدند و پس از تسلیم خالو قربان، نیروهای دولتی وارد رشت شدند و چون مذاکرات صلح با جنگلیها به نتیجه نرسید به تعقیب نیروهای جنگل پرداختند و برخی از نیروها متفرق و برخی نیز تسلیم و تعدادی نیز کشته شدند.
با خروج قوای روسیه و انگلیس از گیلان و پیوستن وابسته نظامی شوروی به قوای دولتی ایران و حرکت آن برای سرکوب دولت انقلابی و تسلیم خالو قربان به این قوا، میرزا کوچک بار دیگر تنها باقی ماند.
روسها نیز براساس توافق با دولت ایران از کمک نظامی به جنگلیها خودداری کردند و نبرد قوای دولتی با نیروهای اندک جنگل شدت یافت و سرانجام در ۱۲ آبان ۱۳۰۰ رشت به تصرف قوای دولتی درآمد و میرزا به همراه یاران خود به جنگل پناه برد و مقاومت خود را ادامه داد.
در آذر ماه سال ۱۳۰۰ در حالی که میرزا بسیاری از یاران جنگلی خود را در مسیر از دست داده بود در کوههای تالش گرفتار سرمازدگی شد و به دست یکی از عوامل سالار شجاع «رضا اسکستانی» سرش بریده شد و خالو قربان که روزگاری خود از همرزمان او بود سر بریده میرزا را برای رضاخان سردار سپه به تهران برد.